ARLES

miasto sztuki i historii

Arles to miasto o wyjątkowej historii, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego piękno rozciąga się między antykiem a nowoczesnością, a latem miasto pulsuje rytmem Rencontres d’Arles, jednego z najważniejszych festiwali fotografii na świecie.

Historyczne serce Arles zachwyca monumentalnymi zabytkami: areną, starożytnym teatrem, kryptoportykami i termami Konstantyna. Nad brzegiem Rodanu wznosi się nowoczesny budynek muzeum departamentalnego starożytnego Arles, a miłośnicy sztuki odnajdą inspirację w Muzeum Réattu.

Wąskie uliczki ożywają podczas tradycyjnych świąt prowansalskich, celebrujących lokalne stroje i zwyczaje Arlesjan. Miasto od wieków inspiruje artystów — od Van Gogha, który stworzył tu wiele obrazów, po współczesnych twórców związanych z kulturą regionu. Przez cały rok Arles organizuje wydarzenia poświęcone fotografii, muzyce, literaturze, teatrowi i korridom.

NAJWAŻNIEJSZE MIEJSCA I ZABYTKI

Amfiteatr (znany jako les Arènes d’Arles)

Wzniesione w I wieku n.e., stanowi jedno z najbardziej imponujących świadectw rzymskiej obecności w Galii. Powstał po urbanizacji Arles, na zlecenie Tyberiusza Cezara Augusta.

Przetrwał ponad dwa tysiące lat, opierając się wojnom, epidemiom i pokusie rozebrania na kamień — dziś to jeden z najlepiej zachowanych amfiteatrów w Europie. Budowla imponuje monumentalnymi rozmiarami: 136 metrów długości, 107 metrów szerokości i 21 metrów wysokości. Inspiracją dla jego budowy było świeżo ukończone Koloseum w Rzymie.

Amfiteatr uroczyście otwarto w 80 roku n.e. Ma kształt elipsy i składa się z 60 półkolistych łuków: dolne wykonano w stylu doryckim, a górne — w korynckim, ozdobione liśćmi akantu. Pod drewnianą areną znajdował się system włazów i wind, który pozwalał na efektowne zmiany scenografii. Na trybunach mogło zasiąść 20 000 osób w 33 rzędach, uporządkowanych według statusu społecznego. To właśnie tu mieszkańcy Arles oglądali walki, polowania i widowiska aż do 550 roku n.e.

W średniowieczu arenę przekształcono w ufortyfikowane miasto z 212 domami, ulicami, placami i kościołami. Mury amfiteatru pełniły funkcję obronną podczas oblężeń, a wejścia wzmocniono czterema wieżami. Wywłaszczenia rozpoczęto w XVIII wieku, a całkowite oczyszczenie monumentu nastąpiło w XIX stuleciu.

W 1830 roku, aby uczcić zdobycie Algieru, zorganizowano pokaz korridy. Amfiteatr przyjął wtedy obecną nazwę Arena. W 1840 roku, dzięki Prosperowi Mérimée, areny wpisano na listę monumentów historycznych, a rok później — na listę UNESCO.

Dziś amfiteatr znów służy jako miejsca widowisk: odbywają się tu korridy, course camarguaises oraz inscenizacje walk gladiatorów. Latem amfiteatr zamienia się w scenę koncertów i spektakli, a z jego szczytu roztacza się widok na dachy Arles i pola Camargue.

Wstęp płatny. Amfiteatr można zwiedzać przez cały rok, a godziny otwarcia zmieniają się sezonowo — od 9:00 lub 10:00 rano do 17:00–19:00 w zależności od miesiąca. Na oficjalnej stronie dostępny jest również kalendarz wydarzeń, a obiekt pozostaje zamknięty jedynie 1 stycznia, 1 listopada i 25 grudnia.

(1 Rdpt des Arènes)

Teatr antyczny (Théâtre antique)

Rzymski teatr w Arles, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, był jednym z kluczowych miejsc rozrywki w starożytnym mieście. Mogło w nim zasiąść 10 000 widzów. Słynął z bogatych zdobień — to właśnie tu odnaleziono Wenus z Arles, posąg Augusta i ołtarz Apollina. Do dziś przetrwały jedynie gradiny, orkiestra, fosy oraz dwie wysokie kolumny wyznaczające dawną scenę. Latem miejsce znów ożywa — odbywają się tu festiwale, koncerty i tradycyjne święta Arles.

(1 Rue du Cloître)

Termy Konstantyna (Thermes de Constantin)

Termy Konstantyna, usytuowane nad brzegiem Rodanu, powstały na początku IV wieku i stanowiły jedno z najważniejszych miejsc spotkań w rzymskim Arles. Były nie tylko miejscem kąpieli w gorących i zimnych wodach, ale też przestrzenią rozmów, spotkań towarzyskich, ćwiczeń i interesów — prawdziwym centrum codziennego życia miasta. Choć dziś zachowała się jedynie około jedna trzecia dawnego kompleksu, termy uchodzą za najlepiej zachowane w Arles i figurują na liście zabytków jako Monument Historique.

(Rue du Grand Prieuré)

Muzeum Réattu (Musée Réattu)

Muzeum Réattu znajduje się w dawnym Wielkim Przeoracie Zakonu Maltańskiego, którego historia sięga XV wieku. Nazwę zawdzięcza Jacques’owi Réattu — malarzowi z Arles, laureatowi Grand Prix de Rome, którego twórczość i prywatna kolekcja stały się podstawą muzeum po jego przekształceniu w 1868 roku.

Od lat 60. XX wieku muzeum odgrywa ważną rolę w świecie fotografii, gromadząc dziś około 4000 prac oraz unikatowe dary, w tym 57 rysunków i dwa obrazy Picassa, a także dzieła Alechinsky’ego i innych artystów. Istotne miejsce zajmuje tu również rzeźba, reprezentowana przez twórców takich jak Germaine Richier czy Toni Grand.

W 2008 roku powstała sala odsłuchowa poświęcona sztuce dźwięku, podkreślająca interdyscyplinarny charakter instytucji. Muzeum regularnie organizuje wystawy tematyczne, projekty artystyczne i różne wydarzenia, prezentując sztukę w nowym świetle i pozostając jednym z najważniejszych punktów kulturalnych w Arles.

Wstęp płatny. Najbliższy parking to Parking publiczny Place Lamartine.

(10 Rue du Grand Prieuré)

Fundacja Vincenta van Gogha w Arles

Fundacja została otwarta w kwietniu 2014 roku. Powstała, by oddać hołd twórczości artysty i jednocześnie badać jej wpływ na sztukę współczesną . Jej misją jest ukazywanie dialogu między malarstwem Van Gogha a dziełami twórców XX i XXI wieku, co pozwala spojrzeć na jego sztukę w nowym, aktualnym kontekście .

Van Gogh stworzył w Arles swoje najpiękniejsze dzieła w ciągu zaledwie piętnastu miesięcy — od lutego 1888 do maja 1889 — co nadaje temu miejscu wyjątkowy, emocjonalny i historyczny charakter. Fundacja chce być punktem odniesienia dla życia i twórczości artysty w mieście, które odegrało kluczową rolę w jego karierze, a także zaprasza współczesnych twórców do wyrażania własnych więzi z Van Goghiem poprzez swoje prace.

Historia tej instytucji zaczyna się w 1983 roku, gdy Yolande Clergue założyła stowarzyszenie mające na celu stworzenie centrum sztuki inspirowanego Van Goghiem. W 2010 roku, dzięki wsparciu Luca Hoffmanna, powstała Fundacja uznana za instytucję pożytku publicznego. Jej siedzibą został XV‑wieczny Hôtel Léautaud de Donines, przekształcony w nowoczesną przestrzeń wystawienniczą.

Fundacja organizuje wystawy, kolekcje, instalacje i projekty artystyczne, tworząc przestrzeń, w której dziedzictwo Van Gogha wciąż żyje i jest twórczo interpretowane.

Wstęp jest płatny, a aktualne godziny otwarcia można sprawdzić na stronie fundacji.

(35 ter, rue du Docteur-Fanton)

Krytoportyk (Cryptoportiques)

Krytoportyk, ukryty pod dawnym forum Arles, tworzą trzy galerie ułożone w kształt litery U. Ich masywne filary podtrzymywały esplanadę zbudowaną na pochyłym terenie. Przez wieki służyły jako piwnice, magazyny drewna i marmuru, a nawet katakumby. Udostępnione zwiedzającym w 1966 roku, są dziś wpisane na listę UNESCO i należą do najbardziej fascynujących podziemnych zabytków Arles.

(Pl. de la République)

Katedra św. Trofima (Cathédrale Saint‑Trophime)

Katedra św. Trofima, wpisana na listę zabytków historycznych w 1840 roku i na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1981, to jeden z najważniejszych przykładów prowansalskiej architektury romańskiej. Chrześcijańska wspólnota Arles należy do najstarszych w Galii, a obecność biskupa odnotowano już w 254 roku. Przez pewien czas świątynia pełniła funkcję katedry prymasowskiej Galii i była siedzibą arcybiskupstwa aż do rewolucji francuskiej, co podkreśla jej wyjątkowe znaczenie w historii regionu.

Budowlę wznoszono etapami, a jej główna część powstała w XII wieku, kiedy prostą fasadę wzbogacono o monumentalny, bogato rzeźbiony portal ukazujący Sąd Ostateczny. Portal ten to nie tylko arcydzieło sztuki romańskiej, ale też teologiczny wzór życia dla wiernych — przedstawia zgromadzenie świętych patronów, boskie i ludzkie dzieje, upadek pierworodnego oraz los zbawionych i potępionych, zwieńczone triumfalnym wizerunkiem Chrystusa.

Wnętrze katedry ma typowy dla Prowansji układ: wysoką nawę o pięciu przęsłach, sklepioną ostrołukowymi kolebkami, flankowaną wąskimi nawami bocznymi. Krótki transept zwieńczony jest kopułą, która podtrzymuje dzwonnicę — element charakterystyczny dla lokalnej tradycji budowlanej. Pierwotne romańskie prezbiterium z apsydami zostało w XV wieku zastąpione gotyckim, z obejściem i promieniście rozmieszczonymi kaplicami, co nadało świątyni bardziej wertykalny, późnośredniowieczny charakter .

Katedra jest również kościołem relikwiarzowym na Drodze św. Jakuba, co czyni ją ważnym punktem pielgrzymkowym w południowej Francji .

Obiekt można zwiedzać codziennie przez cały rok, a wstęp jest bezpłatny .

(Place de la République, 13200 Arles)

Krużganek św. Trofima (Cloître Saint‑Trophime)

Krużganek św. Trofima, wpisany na listę UNESCO, leży między teatrem antycznym a ratuszem Arles, na samym końcu dziedzińca arcybiskupiego, obok kościoła prymasowskiego. Jego dwie galerie zdobią rzeźby typowe dla prowansalskiego romanizmu, a kolejne dwie — późniejszy styl gotycki. Odrestaurowane sale służą dziś m. in wystawom sztuki współczesnej i prezentacji dziedzictwa miasta.

Muzeum (Musée Départemental Arles Antique)

Muzeum Antyku w Arles, usytuowane tuż obok ruin rzymskiego cyrku, nad brzegiem Rodanu, prezentuje jedno z najbogatszych dziedzictw archeologicznych Prowansji. Chronologicznie ułożone eksponaty ukazują prehistorię, czasy rzymskie i późny antyk, wykorzystując modele, plany oraz starannie dobrane obiekty. Od otwarcia w 1995 roku instytucja konsekwentnie się rozwija, wzbogacając przestrzeń o audytorium i ogród Hortus inspirowany rzymskimi tekstami. Wykopaliska w Rodanie znacznie wzbogaciły zbiory, a do budynku dobudowano 800 m², aby wystawić blisko 500 obiektów związanych z handlem i żeglugą, w tym 31-metrową barkę Arles Rhône 3, pieczołowicie odrestaurowaną po wydobyciu z rzeki. Muzeum organizuje również wystawy czasowe, warsztaty i tematyczne wizyty, pozwalając zanurzyć się w historii miasta.

(Avenue Jean Monnet, Presqu'île du Cirque Romain)

W POBLIŻU:

Most Van Gogha

Nazwany na cześć pracownika, który dbał o jego utrzymanie i obsługę, dawny Most Langlois zasłynął dzięki obrazom Vincenta van Gogha z końca XIX wieku. Obecna konstrukcja nad kanałem Arles–Bouc nie jest oryginałem ani nie znajduje się w pierwotnym miejscu – to wierna replika dawnego mostu z Fos, przeniesiona, by odtworzyć krajobraz znany artyście. To zwodzony most z drewnianymi pokładami i charakterystycznymi podnoszonymi ramionami, oddający dawną technikę i klimat miejsca, które inspirowało Van Gogha.

(43.65703276815619, 4.621040501923075; na skrzyżowaniu Rue Gaspard Monge i Chemine de Maillanen)

Opactwo Montmajour

Wzniesione na skalnym wyniesieniu ponad równiną Arles, jest jednym z najbardziej imponujących zespołów benedyktyńskich w Prowansji — miejscem, którego architektura i historia obejmują ponad tysiąc lat ciągłego rozwoju i dramatycznych przemian. Jego początki sięgają X wieku, kiedy na Mons Majoris osiedliła się wspólnota pustelników modlących się za dusze zmarłych, korzystająca z nekropolii znanej już w starożytności . Wrażliwa na ich powołanie arystokratka z Arles nabyła teren i przekazała go wspólnocie, dając początek przyszłemu opactwu .

Mnisi przyjęli regułę benedyktyńską i zaczęli budowę pierwszej świątyni — półtroglodytycznej kaplicy św. Piotra, wykutej w skale. W XII i XIII wieku Montmajour przeżywało swój złoty czas: dzięki pielgrzymkom do Krzyża Relikwiarzowego i licznym darowiznom opactwo stało się potężną instytucją, posiadającą około pięćdziesięciu zależnych priorytetów. W tym okresie powstał imponujący romański kompleks — kościół, krużganek o wyjątkowej dekoracji oraz budynki klasztorne, które do dziś stanowią serce średniowiecznej części opactwa.

W XIV wieku nadszedł poważny kryzys. Głód, dżuma i wojny zniszczyły region, a nieopłacani żołnierze plądrowali okolice Arles, zmuszając opactwo do wzniesienia systemu obronnego wokół wieży Pons de l’Orme, widocznej do dziś. Dodatkowo spory o relikwie św. Antoniego oraz system nominacji opatów przez papieża lub władców doprowadziły do utraty prestiżu i wewnętrznego upadku wspólnoty.

W XVII wieku rozpoczęło się odrodzenie. Po latach sporów zgromadzenie maurystów przywróciło regułę i podjęło ambitną odbudowę duchową oraz architektoniczną opactwa. W XVIII wieku powstał nowy, monumentalny kompleks w stylu neoklasycystycznym, zwany wówczas „pałacem” — dowód ambicji i wizji maurystów.

Rewolucja francuska przerwała okres rozkwitu. Opactwo sprzedano jako majątek narodowy, a klasztor maurystów niemal całkowicie zniszczono — ocalał jedynie niewielki fragment pierwotnej budowli, rozebranej później na materiał do budowy domów w Arles.

Dzięki zaangażowaniu mieszkańców Arles i interwencji Prospera Mérimée opactwo Montmajour zostało uratowane: w 1840 roku ochroną objęto część średniowieczną, a w 1926 także zespół maurystów. Kolejne prace konserwatorskie stopniowo przywróciły mu dawną monumentalność, czyniąc Montmajour jednym z najbardziej sugestywnych miejsc Prowansji, dziś chętnie wykorzystywanym jako przestrzeń wystaw i wydarzeń kulturalnych.

Vincent van Gogh wielokrotnie odwiedzał Montmajour podczas swoich długich spacerów po okolicach Arles. Między czerwcem a lipcem 1888 roku pracował tu intensywnie, za każdym razem wracając z serią szkiców i studiów pejzażowych. Właśnie tutaj powstał m. in. słynny Zachód słońca w Montmajour, odnaleziony dopiero w 2013 roku na prywatnym strychu.

Wstęp płatny. Godziny otwarcia różne w zależności od sezonu: od kwietnia do maja w godzinach 10:00–17:00 , od czerwca do września 9:00–18:15 , a od października do marca ponownie 10:00–17:00. Ostatnie wejście możliwe jest na godzinę przed zamknięciem. Nieczynny w poniedziałki w sezonie zimowym ora z1 stycznia, 1 maja, 11 listopada i 25 grudnia .

(route de Fontvieille, 13200 Arles)

WYDARZENIA CYKLICZNE:

• Fête des Gardians - 1 maja; pasterze na koniach przemierzają miasto; odbywa się msza i błogosławienie pasterzy i ich wierzchowców; dzień kończy się wielkim pokazem na arenie

• Festiwal Jazzowy - w maju;

• fêtes d'Arles - od ostatnich dni czerwca do początku lipca;

• Rencontres d'Arles - festiwal fotograficzny którego historia rozpoczęła się w 1970 roku, zaczynający się w lipcu i trwający całe lato

• Festiwal Flamenco - pierwsza połowa sierpnia

• Festiwalami Ryżu - we wrześniu

WARTO SPRÓBOWAĆ:

• Saucisson d’Arles - kiełbasa suszona na sucho, stworzona w 1655 roku przez rzeźnika Godarta, który opracował przepis łączący wieprzowinę i wołowinę z tłuszczem wieprzowym, solą i różnymi przyprawami; składniki kiełbasy są drobno posiekane, przyprawiane solą morską, całymi czarnymi ziarnami pieprzu, a czasem czerwonym winem, nadziewane w naturalne osłonki wołowe, wiązane i pozostawione do peklowania oraz wyschnięcia na powietrzu przez kilka tygodni, aż nabiorą twardego i głębokiego czerwono-fioletowego koloru.

• Gardianne de Taureau - gulasz z byka, podawany z ryżem Camargue

• Bouillabaisse - danie z wybranych świeżych ryb (skorpeny, ostrosza, piotrosza lub żabnicy) duszonych w bulionie doprawionym szafranem i aromatycznymi ziołami; podawane jest z grzankami czosnkowymi i sosem rouille; każdy szef kuchni dodaje do dania swój własny, osobisty akcent, ale zawsze z poszanowaniem prowansalskich tradycji kulinarnych.

• Tellines - małe, delikatne skorupiaki o subtelnym morskim smaku, często przyrządzane z dodatkiem czosnku i pietruszki.

• wspaniałych dań kuchni wegetariańskiej w restauracji Oboulaba, niedaleko Amfiteatru (32 Rond-Point des Arènes)

INFORMACJE PRAKTYCZNE:

• po mieście poruszaj się pieszo; parkingi blisko centrum: Parking du Centre (piętrowy, duży, płatny; wjazd od Bd des Lices lub 8 Rue Emile Fassin); parking przy Rodanie (70 miejsc, płatny, 9 Av. Jean Monnet)

• toalety publiczne: 8 Pl. de la République (w pobliży Kryptoportyku), Pl. Voltaire, 2 Bd des Lices,

• Jeśli przyjeżdżasz w sobotni poranek, pamiętaj o sporych ograniczeniach w ruchu drogowym obowiązujących podczas targu