Biot

Miasteczko sztuki, szkła, kamiennych uliczek i historii, w której swój ślad pozostawili także templariusze.

Biot należy do tych prowansalskich miasteczek, które zachowały autentyczny charakter mimo bliskości zatłoczonego wybrzeża Riwiery. Położone kilka kilometrów od morza, na wzgórzu otoczonym cyprysami i oliwnymi gajami, od wieków przyciągało rzemieślników, artystów i ludzi szukających spokojniejszego rytmu życia niż ten obecny na wybrzeżu.

Historia Biot sięga czasów starożytnych, jednak współczesny układ miasteczka ukształtował się głównie w średniowieczu. W XII wieku teren należał do templariuszy, a później rozwijał się wokół warownej osady chroniącej mieszkańców przed najazdami z wybrzeża. Do dziś w centrum zachowały się fragmenty dawnych murów obronnych, kamienne przejścia i wąskie uliczki typowe dla prowansalskich villages perchés.

Przez stulecia Biot słynęło z ceramiki i rzemiosła. Produkowano tu charakterystyczne duże naczynia ceramiczne używane do przechowywania oliwy, zboża i żywności. W XX wieku miasteczko zyskało nową tożsamość dzięki sztuce szklarskiej oraz działalności artystów związanych z Lazurowym Wybrzeżem.

Dziś Biot znane jest przede wszystkim z pracowni szkła artystycznego, galerii i spokojnej atmosfery, która wyraźnie odróżnia je od bardziej turystycznych miast Riwiery. Mimo popularności wśród odwiedzających nadal można tu odnaleźć prawdziwy rytm Prowansji — place zacienione platanami, niewielkie warsztaty i uliczki, w których życie toczy się wolniej.

NAJWAŻNIEJSZE ZABYTKI I MIEJSCA

Stare Miasto

Vieux Biot to serce miasteczka i jedno z najlepiej zachowanych prowansalskich villages perchés w tej części Riwiery. Kamienne uliczki wiją się między jasnymi domami ozdobionymi okiennicami, bugenwillami i donicami pełnymi lawendy. W przeciwieństwie do bardziej znanych miejscowości wybrzeża Biot zachowało spokojniejszy, bardziej lokalny charakter.

Spacer po centrum pozwala odkrywać niewielkie place, sklepiki rzemieślnicze oraz galerie sztuki ukryte w dawnych kamienicach. Wiele uliczek prowadzi pod arkadami lub przechodzi przez średniowieczne bramy przypominające o obronnym charakterze dawnej osady. Zachowały się również fragmenty murów miejskich i dawnej zabudowy templariuszy, którzy odegrali ważną rolę w historii miejscowości.

Biot od dawna związane jest z rzemiosłem artystycznym. W centrum nadal działają warsztaty ceramiczne i pracownie szkła, dzięki którym miasteczko ma bardziej twórczą atmosferę niż wiele innych prowansalskich miejscowości. Nawet poza sezonem można zobaczyć artystów pracujących przy otwartych drzwiach swoich atelier. Rue Saint-Sébastien jest główną handlową arterią starego miasta. Znajdują się tu restauracje, galerie sztuki, pracownie artystyczne i sklepy z rękodziełem.

Wieczorem stare miasto staje się wyjątkowo spokojne. Jasny kamień odbija ciepłe światło latarni, a place wypełniają mieszkańcy spotykający się przy kolacji lub kieliszku lokalnego wina. To właśnie wtedy najlepiej czuć prawdziwy rytm Biot — bardziej prowansalski niż riwierowy.

Sklepiona alejka (Passage voûté)

Jednym z najbardziej malowniczych zakątków starego Biot jest sklepione przejście łączące Rue des Orfèvres z Rue de la Poissonnerie. Wąska uliczka, kamienne schody i łuk spinający zabudowę przypominają o średniowiecznym układzie miasta, kiedy każdy fragment przestrzeni wykorzystywano z niezwykłą oszczędnością. To właśnie tutaj najlepiej można poczuć atmosferę dawnego Biot – miasteczka rzemieślników, kupców i garncarzy.

(Rue des Orfèvres / Rue de la Poissonnerie)

Rzeźbiony kamień (Pierre gravée)

Przy numerze 10 ulicy Rue de la Poissonnerie zachował się niewielki, ale interesujący detal architektoniczny – kamień z wyrytym monogramem IHS, będącym skrótem od łacińskiego Iesus Hominum Salvator – „Jezus Zbawiciel Ludzi”. Tego rodzaju symbole często umieszczano na fasadach domów i budynków użyteczności publicznej jako znak wiary i opieki nad mieszkańcami.

(10 Rue de la Poissonnerie)

Musée National Fernand Léger

Musée National Fernand Léger należy do najważniejszych muzeów sztuki nowoczesnej na Lazurowym Wybrzeżu. Poświęcone jest twórczości Fernanda Légera — jednego z najwybitniejszych francuskich artystów XX wieku, znanego z charakterystycznych kompozycji inspirowanych nowoczesnością, architekturą i światem przemysłu.

Historia muzeum jest niemal tak interesująca jak twórczość samego artysty. Fernand Léger marzył o miejscu, w którym jego dzieła byłyby dostępne dla szerokiej publiczności, poza tradycyjnymi muzeami wielkich miast. Po jego śmierci w 1955 roku realizacji tego zamysłu podjęła się jego żona, Nadia Léger, wspierana przez Georges'a Bauquiera, wieloletniego współpracownika artysty i późniejszego kustosza jego spuścizny. W 1957 roku zakupiono teren w Biot, a projekt budynku powierzono architektowi André Svetchine'owi. Muzeum otwarto w 1960 roku, a siedem lat później Nadia Léger i Georges Bauquier przekazali państwu francuskiemu znaczną część kolekcji, dzięki czemu placówka uzyskała status muzeum narodowego.

Budynek otoczony ogrodem wyróżnia się monumentalną mozaikową fasadą inspirowaną stylem samego Légera. Już z zewnątrz miejsce przypomina, że sztuka była tu pomyślana jako część przestrzeni i codziennego życia. Architektura muzeum odzwierciedla przekonanie artysty, że dzieło sztuki nie powinno być zamknięte wyłącznie w galerii, lecz współistnieć z otoczeniem, światłem i naturą.

Wnętrza prezentują obrazy, rysunki, ceramikę i projekty artysty z różnych etapów jego kariery. Szczególnie interesujące są monumentalne kompozycje powstałe po II wojnie światowej, kiedy Léger rozwijał swoją wizję sztuki dostępnej dla wszystkich. W zbiorach znajdują się także mozaiki, projekty dekoracyjne oraz dzieła ukazujące jego fascynację rytmem współczesnego świata.

Muzeum wyróżnia się spokojną atmosferą i przestronną ekspozycją. W przeciwieństwie do wielu dużych instytucji można tu zwiedzać bez pośpiechu, skupiając się zarówno na dziełach, jak i samym otoczeniu budynku. To miejsce pozwala nie tylko poznać twórczość Fernanda Légera, lecz także zrozumieć jego ideę sztuki — otwartej, nowoczesnej i obecnej w codziennym życiu.

(255, Chemin du Val de Pôme)

Kościół Św. Marii-Magdaleny (Église Sainte‑Marie‑Madeleine)

Jest to najważniejsza świątynia Biot i jeden z najcenniejszych zabytków miasteczka. Obecny kościół został wzniesiony w XV wieku, równolegle z odbudową Biot po okresie wyludnienia, na ruinach wcześniejszej romańskiej świątyni z XII wieku, która prawdopodobnie powstała na miejscu dawnego rzymskiego sanktuarium. Prace budowlane trwały długo — dopiero w 1535 roku ukończono drugie wejście, które stało się głównym portalem. Nad bocznymi drzwiami zachował się blok kamienny z imieniem architekta: Tadeus Niger.

Fasada kościoła jest surowa i harmonijnie wpisuje się w krajobraz prowansalskich miasteczek położonych na wzgórzach. Główne wejście zdobi terakotowa figura św. Marii Magdaleny z 1638 roku. Wnętrze, choć proste, kryje wyjątkowe dzieła sztuki sakralnej.

Najcenniejszym z nich jest słynny ołtarz „Matka Boska z Różańcem” autorstwa Louisa Bréa (ok. 1500–1510), jednego z najwybitniejszych malarzy szkoły „Primitifs Niçois”. To monumentalne retabulum przedstawia Matkę Boską Miłosierdzia otwierającą boki swojego płaszcza, by chronić ludzkość, głównie przed zarazą. Pod jej płaszczem po jednej stronie stoją duchowni, od papieża po najskromniejszych zakonników, po drugiej — świeccy, od cesarza po zwykłych mieszkańców. Matka Boska nosi Dzieciątko Jezus na lewym ramieniu. Całość otacza gotycka, złocona rama z wizerunkami świętych, w tym patrona Biot, św. Juliana, oraz św. Marii Magdaleny, której dedykowano kościół.

W świątyni znajdują się także piękne złocone ołtarze poświęcone św. Marii Magdalenie i Matce Boskiej Bolesnej. W murze obok ołtarza wmurowano fragment rzymskiej inskrypcji, a odkryta w 1932 roku rzymska stela — dziś w muzeum w Biot — pozwoliła wysunąć hipotezę, że nazwa miejscowości może pochodzić od celtyckiego bóstwa Bugio.

Przed kościołem i na dużej części placu pod arkadami zachowała się tradycyjna calade — mozaika z pionowo ustawionych otoczaków, układanych według koloru i wielkości. Na nawierzchni przed wejściem widoczne są dwie krzyże maltańskie, data 1685 oraz rozetka z fleur‑de‑lis. Krzyż maltański nawiązuje do obecności joannitów, którzy od XVI wieku współrządzili Biot wraz z biskupem Grasse.

W latach 1995–1998 kościół przeszedł gruntowną renowację dachu i fasad, przywracając mu dawną świetność.

(Place de l’Église)

Place des Arcades

Place des Arcades to główny plac Biot i naturalne centrum życia miasteczka. Otoczony kamiennymi arkadami, kawiarniami i niewielkimi restauracjami doskonale oddaje atmosferę spokojnej prowansalskiej miejscowości.

Pierwotnie znajdowało się tu rzymskie castrum, a później siedziba templariuszy. Dzisiejszy plac zachował charakterystyczny liguryjski wygląd, ukształtowany po ponownym zasiedleniu Biot przez osadników z północnych Włoch w XV wieku.

To tutaj odbywają się targi, lokalne wydarzenia i codzienne spotkania mieszkańców.

Kapilca św. Rocha (Chapelle Saint‑Roch)

Kaplica św. Rocha to jeden z najbardziej intrygujących, a zarazem najmniejszych zabytków Biot. Na pierwszy rzut oka przypomina raczej oratorium niż klasyczną kaplicę — to niewielka, otwarta niegdyś konstrukcja wsparta na trzech ostrołukowych arkadach, które nadawały jej lekkości i elegancji. Smukłe kolumny o pięknie profilowanych bazach należą do najciekawszych detali architektonicznych w całym miasteczku. Niestety, z czasem arkady zostały zamurowane, co zmieniło pierwotny charakter i wygląd budowli, choć jej forma wciąż pozostaje czytelna.

Na fasadzie widnieje data 1580, prawdopodobnie związana z lokalnym ślubowaniem ochrony przed zarazą — św. Roch i św. Sebastian uchodzili za patronów chroniących przed epidemiami. Sama kaplica istniała jednak wcześniej: wzmiankowano ją już w 1557 roku, w pobliżu dawnego miejsca straceń. Niektórzy badacze przypuszczają, że może być to ta sama budowla, którą w XV wieku określano jako oratorium joannitów, gdy Biot było niemal całkowicie opuszczone.

Kaplica ma również swoją małą historię obyczajową: w 1624 roku znaleziono tu porzucone niemowlę, któremu nadano imię Jean‑Paul Roch. W kolejnych stuleciach budowla wielokrotnie zmieniała właścicieli, aż ostatecznie trafiła w ręce gminy Biot.

(Route de Valbonne, obok budynku merostwa)

Porte de Migraniers

Ta brama z 1566 roku to jedno z najlepiej zachowanych dawnych wejść do Biot, zbudowane z masywnych wapiennych bloków tworzących solidny półokrąg. Tuż obok widoczny jest niewielki fragment chemin de ronde — wąskiego chodnika obronnego biegnącego wzdłuż murów, po którym strażnicy patrolowali miasto i kontrolowali dostęp do bramy. Całość tworzy czytelny obraz XVI‑wiecznego systemu umocnień Biot.

(1, calade des Migraniers)

Porte de Tines

Brama wzniesiona w 1565 roku, zachowała oryginalne żelazne zawiasy osadzone w masywnych filarach. Każdy z nich przebito niewielkim otworem, w który wsuwano koniec pręta blokującego skrzydła bramy — prosty, ale skuteczny system zabezpieczenia dawnych miejskich wejść. Chodnik nie przechodzi przez jej wnętrze, co podkreśla jej bardziej obronny, a mniej komunikacyjny charakter.

Brama stanowi część niewielkiego, bardzo malowniczego zespołu urbanistycznego: obok stoi kwadratowa wieża o charakterystycznej, surowej formie, a tuż poniżej mieści się dawna pralnia, do której schodzą się wąskie uliczki. Całość tworzy kameralną, zieloną przestrzeń, typową dla średniowiecznego układu Biot.

(14 rue de Tines)

Verrerie de Biot

La Verrerie de Biot to jedno z miejsc najmocniej związanych ze współczesną tożsamością Biot. Warsztat i pracownia szkła artystycznego rozsławiły miasteczko daleko poza granicami Prowansji dzięki charakterystycznemu szkłu z pęcherzykami powietrza, które stało się znakiem rozpoznawczym lokalnego rzemiosła.

Technika została opracowana w połowie XX wieku i szybko zdobyła popularność na całym Lazurowym Wybrzeżu. Produkowane tutaj wazony, kielichy i dekoracje wyróżniają się nieregularną strukturą szkła oraz subtelną grą światła.

Największą atrakcją jest możliwość obserwowania pracy rzemieślników. Zwiedzający mogą zobaczyć cały proces powstawania szkła — od rozgrzewania materiału po ręczne formowanie gotowych przedmiotów. To właśnie dzięki takim miejscom Biot zachowało charakter miasta sztuki i rzemiosła, a nie wyłącznie turystycznej atrakcji.

W pracowni znajduje się również sklep oraz przestrzeń wystawowa prezentująca współczesne projekty inspirowane tradycyjną techniką szkła z Biot.

(5 Chemin des Combes)

Muzeum Historii Biot w dawnej kaplicy Pokutników Białych

Chapelle Pénitents‑Blancs, wzniesiona w 1612 roku jako Notre‑Dame‑de‑la‑Miséricorde, zachowała kamień z datą budowy oraz charakterystyczny clocheton — niewielką, trójpołaciową wieżyczkę dzwonową. Starannie odrestaurowana, pełni dziś funkcję Muzeum Historii Biot, prezentując dzieje miasteczka i tradycje dawnych bractw pokutnych.

(Place de la Chapelle)

Krzyż Templariuszy (Croix des Templiers)

Templariusze pojawili się w Biot w 1209 roku, gdy otrzymali część miejscowych ziem i prowadzili tu gospodarstwo. Ich działalność zakończyła się w 1308 roku, kiedy templariuszy aresztowano w całej Prowansji. W 1312 roku zakon został oficjalnie rozwiązany, a jego majątek przejęli joannici św. Jana Jerozolimskiego (późniejsi Rycerze Maltańscy) md. Ślady templariuszy są w Biot widoczne do dziś.

Na rogu ulic Cul‑de‑Sac i de la Calade des Migraniers), kilka metrów nad ziemią, na elewacji budynku, znajduje się kamienna płyta z wyrytym pośrodku krzyżem templariuszy. Po jej lewej stronie widnieje grecka litera tau, zwana również krzyżem św. Antoniego.

Umiejscowienie tej kamiennej płyty jest dość niezwykłe. Najprawdopodobniej pochodzi ona z dawnej kaplicy św. Antoniego (Chapelle Saint-Antoine), która nie zachowała się do naszych czasów. Obecne położenie płyty jest więc świadectwem historii miejsca i przypomina o nieistniejącej już świątyni, która kiedyś była częścią średniowiecznego Biot.

(róg rue Cul‑de‑Sac et rue de la Calade des Migraniers)

Place de la Catastrophe – miejsce tragedii

Niewielki plac w centrum starego Biot przypomina o jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń w historii miejscowości. Wieczorem 12 czerwca 1898 roku, w dniu uroczystości pierwszokomunijnych i święta Bożego Ciała, zawaliły się trzy sąsiadujące ze sobą domy.

W jednym z nich rodzina Pellegrin świętowała pierwszą komunię dziesięcioletniej Antoinette. Przy stole zgromadzili się krewni i przyjaciele. Nagle rozległ się potężny huk, a trzy budynki runęły, grzebiąc znajdujących się w nich mieszkańców.

Spod gruzów wydobyto 26 ofiar śmiertelnych. Ocalał jedynie ciężko ranny osiemnastoletni młodzieniec oraz niemowlę, które – ku zdumieniu wszystkich – znaleziono żywe i bezpieczne w kołysce. Wydarzenie odbiło się szerokim echem we Francji i zostało opisane przez ówczesną prasę, między innymi przez Le Petit Journal.

Dziś plac jest spokojnym miejscem, ale jego nazwa – Place de la Catastrophe – przypomina o tej dramatycznej historii, która na zawsze zapisała się w pamięci mieszkańców Biot.

(Place de la Catastrophe)

WYDARZENIA CYKLICZNE

• Biot et les Templiers; weekendowe wydarzenie, najczęściej w kwietniu; jedno z najważniejszych wydarzeń miasteczka; przez kilka dni Biot wraca do średniowiecza; dziedzictwo templariuszy, którzy odegrali ważną rolę w dziejach miejscowości, ożywa dzięki wiernie odbudowanym obozom, pokazom jeździeckim, turniejom rycerzy z całej Europy, średniowiecznej wiosce rzemieślników, paradzie z pochodniami oraz melodiom trubadurów;

• Fête de la Saint-Julien; druga połowa sierpnia; tradycyjne święto patrona Biot, towarzyszą mu koncerty, procesje, lokalne targi i wydarzenia organizowane przez mieszkańców.

• Marché de Potier de Biot; początek lipca; Biot od wieków związane jest z ceramiką, dlatego targ ceramiki należy do najważniejszych wydarzeń rzemieślniczych miasta. Artyści i ceramicy z całej Francji prezentują swoje prace na placach starego miasta.

WARTO WIEDZIEĆ

• Przez kilka stuleci Biot słynęło z produkcji charakterystycznych ogromnych dzbanów, zwanych jarres. Wszystko zaczęło się od wyjątkowo dobrej jakości gliny występującej w okolicy. Już od XVI wieku miejscowi garncarze wyrabiali wielkie naczynia, które szybko zyskały renomę daleko poza granicami Prowansji.

Rozkwit tego rzemiosła był ściśle związany z rozwojem uprawy oliwek i produkcji oliwy. Wielkie dzbany doskonale nadawały się do jej przechowywania, ale wykorzystywano je również do magazynowania mąki, suszonych warzyw i owoców oraz innych produktów spożywczych. Były nieodłącznym elementem życia codziennego w całym regionie.

Każdy warsztat pozostawiał na swoich wyrobach charakterystyczny znak. Na szyjkach dzbanów umieszczano pieczęcie przedstawiające między innymi Krzyż Maltański – obecny również w herbie Biot – lilię królewską lub inne symbole będące swoistym podpisem garncarza.

Największy rozkwit produkcji przypadł na XVIII wiek. Wówczas w Biot działało ponad czterdzieści warsztatów, zatrudniających blisko dwustu rzemieślników. Wielkie dzbany stały się symbolem miejscowości i źródłem jej bogactwa. Ich produkcja zaczęła stopniowo zanikać dopiero pod koniec XIX wieku, kiedy tradycyjne ceramiczne pojemniki zaczęły ustępować miejsca nowoczesnym zbiornikom metalowym.

• Biot i szkło: choć miasteczko przez wieki słynęło z ceramiki, dziś jego znakiem rozpoznawczym jest ręcznie dmuchane szkło. W latach 50. XX wieku opracowano tu charakterystyczną technikę tworzenia szkła z drobnymi pęcherzykami powietrza (verre bullé), która szybko zdobyła międzynarodową sławę i stała się symbolem miasteczka. Dziś w Biot nadal działają pracownie i huty szkła, gdzie można obserwować pracę rzemieślników i odkrywać żywą tradycję tego wyjątkowego rzemiosła.

CZEGO WARTO SPRÓBOWAĆ

• czekoladek z Chocolaterie Marc Saint-Saëns (24 Rue Saint Sébastien)

• Lokalne rosé i oliwa z oliwek; Biot otoczone jest regionami produkującymi prowansalskie wina i oliwę wysokiej jakości.

INFORMACJE PRAKTYCZNE

• Najłatwiej dojechać do Biot samochodem lub pociągiem do stacji Biot, a następnie autobusem do starego miasta.

• przy wjazdach do miasteczka są bezpłatne parkingi, np.: 13 route d’Antibes, Avenue du Jeu de la Baume, 5 chemin neuf (na max 5 godzin), 7 Calade des Bâchettes (na max 5 godzin);

• toaleta publiczna: 3 Chem. des Bachettes

• Historyczne centrum najlepiej zwiedzać pieszo — uliczki są wąskie i częściowo wyłączone z ruchu.

• Wiele pracowni szkła i galerii zamyka się na dłuższą przerwę w środku dnia.

ZANIM WYJEDZIESZ:

• odwiedź Verrerie Farinelli; ta rodzinna huta szkła kontynuująca miejscowe tradycje ręcznego dmuchania szkła; zwiedzający mogą obserwować pracę mistrzów szklarskich i zobaczyć, jak z rozżarzonej masy powstają kolorowe wazony, misy i dekoracyjne rzeźby – każdy egzemplarz jest niepowtarzalny; (465, route de la Mer)