GORDES

Klejnot Luberon na szczycie wzgórza – jeden z najbardziej rozpoznawalnych, widokówkowych krajobrazów Prowansji.

Gordes to jedno z najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej fotografowanych miasteczek Prowansji, położone w sercu Luberon. Przylegając do skalistego cypla Monts de Vaucluse na wysokości 340 metrów, Gordes dominuje nad równiną i doliną Calavon. Gordes zachwyca już z daleka – jego kamienne domy zdają się wyrastać prosto ze skały, tworząc harmonijną, niemal idealną kompozycję.
Jego historia, bogactwo architektoniczne i dziedzictwa, zapierające dech w piersiach panoramy, chronione krajobrazy i natura to zaproszenia do odkrycia tego małego prowansalskiego klejnotu.
Miasto rozwijało się od XI wieku wokół ufortyfikowanego zamku, stając się prawdziwą twierdzą chronioną wałami w burzliwych okresach średniowiecza.
Historia Gordes została naznaczona w okresie renesansu przez potężną prowansalską rodzinę Simiane d'Agoult, kiedy to Bertranda Rambauda de Simiane w XVI wieku przebudował i powiększył zamek.
W XVIII i na początku XIX wieku wieś liczyła liczną populację dorównującą sąsiednim miejscowościom. Niestety, pomimo dynamiki rzemiosła, zwłaszcza szewstwa, mieszkańcy zmagali się z biedą, chorobami i wysoką śmiertelnością niemowląt. Liczba mieszkańców malała.
Od końca XIX wieku do początku XX wieku Gordes przeszło przez poważne problemy. Trzęsienia ziemi prowadzące do zniszczeń, zmiany przemysłowe, pojawienie się chorób osłabiających rolnictwo, wojnę 1914-18, wielkie przymrozki w 1956 roku – co doprowadziło do kolejnego spadku liczby ludności i zubożenia mieszkańców, z których większość uciekła do sąsiednich miejscowości.
W latach 50. los miasta nabrał nowego impetu. Wielu artystów, wyczulnych na piękno wioski, uległo jej urokowi i odnaleźli w jej izolacji, ruinach, świetle i krajobrazach źródło inspiracji.
Obecnie wieś, uznawana za jedną z Najpiękniejszych Wiosek we Francji, jest popularnym miejscem o międzynarodowej sławie.
Spacerując po wąskich, brukowanych uliczkach, można poczuć autentyczny klimat południa Francji – spokojny, słoneczny, pełen zapachu lawendy i nagrzanego kamienia. To miejsce, gdzie czas płynie wolniej, a każdy zakręt odkrywa nowe widoki: na doliny, gaje oliwne i winnice.
Dziś Gordes przyciąga nie tylko turystów, ale i artystów – jego światło i krajobraz od lat inspirują malarzy, fotografów i pisarzy.

NAJWAŻNIEJSZE ZABYTKI I MIEJSCA

Zamek w Gordes (Château de Gordes)
Dominujący nad Gordes renesansowy zamek to nie tylko jego symbol, ale także świadek burzliwej historii regionu. Château de Gordes, którego obecna forma pochodzi głównie z XVI wieku, został wzniesiony na miejscu wcześniejszej średniowiecznej fortecy. Już w XI wieku istniała tu warownia, kontrolująca strategiczny punkt na wzgórzu, z widokiem na dolinę i szlaki handlowe.
W kolejnych stuleciach zamek był rozbudowywany i umacniany, jednak jego obecny charakter zawdzięczamy przebudowie z czasów renesansu. To właśnie wtedy surowa, obronna twierdza zaczęła przekształcać się w bardziej reprezentacyjną rezydencję. Masywne mury zachowały swoją potęgę, ale dodano im elegancji i harmonii typowej dla architektury epoki. Charakterystyczne są cztery potężne narożne wieże oraz wewnętrzny dziedziniec, który dziś stanowi jedno z najbardziej malowniczych miejsc w całym kompleksie.
Historia zamku nierozerwalnie wiąże się z rodem Simiane, który odegrał kluczową rolę w rozwoju Gordes. To właśnie oni nadali budowli jej renesansowy charakter, przekształcając ją w rezydencję godną swojej pozycji. W XVI wieku zamek był nie tylko siedzibą lokalnych możnowładców, ale także miejscem życia politycznego i społecznego regionu.
Jednak losy Gordes nie zawsze były spokojne. W czasie wojen religijnych w XVI wieku miasteczko stało się areną konfliktów między katolikami a protestantami. W 1545 roku region Luberon został dotknięty dramatycznymi wydarzeniami związanymi z prześladowaniami waldensów. Choć sam zamek nie został całkowicie zniszczony, okolica doświadczyła poważnych strat, a historia tych wydarzeń do dziś pozostaje ważnym elementem lokalnej tożsamości.
W kolejnych stuleciach znaczenie zamku stopniowo malało. Jak wiele podobnych budowli we Francji, także i ten popadł w zaniedbanie, tracąc swoją dawną funkcję rezydencjonalną. Dopiero w XX wieku rozpoczęto działania mające na celu jego ochronę i przywrócenie dawnej świetności.
Przełomowym momentem była decyzja władz lokalnych o wykupieniu zamku i przekształceniu go w przestrzeń publiczną. Dzięki temu dziś możemy podziwiać nie tylko jego architekturę, ale także uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych organizowanych w jego wnętrzach. Zamek stał się miejscem wystaw, koncertów i spotkań, które nadają mu nowe życie, jednocześnie szanując jego historyczny charakter.
Jednym z najciekawszych elementów zamku jest jego dziedziniec. Otoczony kamiennymi arkadami, stanowi doskonały przykład renesansowej estetyki – harmonijnej, uporządkowanej i eleganckiej. To przestrzeń, która zachęca do zatrzymania się na chwilę i spojrzenia na Gordes z innej perspektywy.
Wnętrza zamku są dziś częściowo przystosowane do funkcji wystawienniczych. Organizowane tu ekspozycje często nawiązują do sztuki współczesnej, co tworzy ciekawy kontrast z historyczną architekturą. To zestawienie starego z nowym jest jednym z powodów, dla których zamek przyciąga nie tylko miłośników historii, ale także sztuki.
Warto również zwrócić uwagę na położenie zamku. Usytuowany na najwyższym punkcie wioski, dominuje nad jej zabudową i stanowi naturalny punkt orientacyjny. Z jego otoczenia rozciągają się widoki na dolinę Luberon, które szczególnie o zachodzie słońca nabierają wyjątkowego charakteru.
Dziś Château de Gordes jest jednym z najważniejszych punktów na mapie turystycznej regionu. Zamek można zwiedzać przy okazji wystaw czasowych – warto sprawdzić aktualny program przed wizytą. Nawet jeśli nie planujesz wejścia do środka, jego dziedziniec i otoczenie są absolutnie warte zatrzymania się choćby na chwilę.

Zamek otwarty 7 dni w tygodniu (od 10:00 do 13:00 i od 14:00 do 18:00). Zamek jest zamknięty w ostatni weekend kwietnia z powodu targów książek Lire à Gordes. Wstęp jest płatny.

(Place Genty Pantaly)

Podziemia Saint Firmin (Caves Saint-Firmin)
Pod samym sercem Gordes, tuż obok zamku, kryje się jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w całym Luberon – podziemny kompleks Caves du Palais Saint-Firmin. To labirynt galerii, piwnic i instalacji wykutych w skale, który pozwala zajrzeć do codziennego życia mieszkańców sprzed kilku stuleci.
Historia tego miejsca sięga średniowiecza, a jego rozwój trwał aż do XVIII wieku. Przez wieki przestrzeń pod miastem była intensywnie wykorzystywana – nie jako schron czy lochy, ale jako zaplecze gospodarcze. W skalnych wnętrzach znajdowały się m.in. cysterny na wodę, zbiorniki na oliwę, kadzie do produkcji wina, a także urządzenia związane z rzemiosłem, w tym z obróbką jedwabiu. To właśnie tu tętniło codzienne życie, niewidoczne z poziomu ulic.
Szczególnie interesująca jest obecność instalacji związanych z produkcją oliwy z oliwek. W podziemiach zachowały się fragmenty pras i systemów odprowadzania cieczy, które pokazują, jak ważną rolę odgrywała oliwa w lokalnej gospodarce. Równie fascynujące są ślady działalności jedwabniczej – przypominające o czasach, gdy region Luberon był ważnym ośrodkiem tej produkcji.
Wąskie przejścia, kamienne schody, chłodne powietrze i półmrok tworzą atmosferę, która mocno kontrastuje z rozświetlonymi uliczkami Gordes. To miejsce pozwala zrozumieć, jak funkcjonowało miasteczko „od środka” – w sposób praktyczny, przemyślany i dostosowany do warunków naturalnych. Trasa prowadzi przez kolejne poziomy, a liczne tablice informacyjne pomagają zrozumieć funkcję poszczególnych pomieszczeń. Całość jest dobrze zachowana i daje wyobrażenie o skali tego podziemnego świata.
Zwiedzanie odbywa się indywidualnie i zajmuje około 30–45 minut.
(Rue du Belvédère; podążaj za znakami "Point de Vue – Caves du Palais Saint Firmin")

Kościół św. Firmina (Eglise Saint-Firmin)
Kościół poświęcony św. Firminowi, patronowi wsi, został zbudowany w XVIII wieku.
W tym czasie ludność gordyjska była liczna, a średniowieczny kościół, który stał się zbyt ciasny, został zburzony, podobnie jak około dwudziestu domów, aby umożliwić budowę obecnego kościoła. Imponujący, przypominający fortecę budynek stoi na skale i nadaje wiosce cytadelowy wygląd.
Wnętrze wyróżnia się stolarstwem i kolorowymi malowidłami. Malowane dekoracje powstały podczas dwóch głównych kampanii. Pierwsza miała miejsce jednej 1755 roku, druga w XIX wieku od 1839 roku. Inicjatorem tej drugiej był kanonika Isnarda, który przez czterdzieści lat swojej posługi wyróżniał się silną osobowością, przywiązaniem do Rzymu oraz ambitnymi planami udekorowania kościoła. Zakupił obrazy olejne i meble.
Kościół posiada cztery boczne kaplice na południowej fasadzie – kaplicę szewców poświęconą św. Crespinowi, kaplicę pogrzebową Dusz w Czyśćcu, kaplicę św. Józefa oraz kaplicę Najświętszego Serca. Na stronie północnej trzy kaplice: kaplicę św. Eloi, patrona hutników i ślusarzy, kaplicę Notre-Dame-du-Rosaire oraz kaplicę św. Firmina. Każda kaplica ma piękny ołtarz pokryty rzeźbionym stiukiem.
Pomiędzy kaplicą św. Eloi a kaplicą Notre-Dame-du-Rosaire, zbudowano piękną barokową ambonę (XVIII wiek) z kamienia i tynku. Dostęp do niej prowadzi przez schody wbudowane w filar między dwoma kaplicami. Niestety, ambona jest w bardzo złym stanie (2025) i wymaga poważnych działań renowacyjnych.
Chór przyciąga wzrok pozłacanym drewnianym ołtarzem. Powyżej znajduje się obraz podarowany przez Napoleona III w 1861 roku, przedstawiający egipską Matkę Marię karmioną na pustyni przez św. Antoniego i anioły. Dwa inne obrazy przedstawiają św. Dominika z Różańcem oraz św. Ludwika w Egipcie. Galeria, chroniona przez kutą bramę, mieści organy Cavaillé-Coll.
Kościół przetrwał dwa trzęsienia ziemi, nie obyły się one bez konsekwencji dla budowli. W 1887 roku trzęsienie ziemi spowodowało zawalenie się i sklepienia. Z powodu braku środków prace renowacyjne wykonano aż do 7 lat później. Kolejne trzęsienie 1909 roku spowodowało pęnięcie ściany chóru za głównym ołtarzem.
Od 1887 do 2016 nie były prowadzone żadne poważne prace konserwacyjne i naprawcze. Stan kościoła był dramatyczny, wręcz niebezpieczny dla odwiedzających.
W latach 2016–2019 gmina, przy wsparciu departamentu i regionu, podjęła się dużej i kosztownej renowacji dachów, fasad oraz dzwonnicy charakterystycznej dla Prowansji.

Kaplica Pokutników (Chapelle des pénitents blancs)
Pierwsze wzmianki o kaplicy zostały odnotowane w archiwach miejskich z 1667 roku. Znajduje się w pobliżu zamku. Została przekształcona w galerię, gości tymczasowe wystawy sztuki.

(na rogu Rue de la Combe i Rue des Tracapelles)

Opactwo Sénanque (Abbaye de Sénanque)
Abbaye de Sénanque to jedno z najbardziej rozpoznawalnych i fotografowanych miejsc w całej Prowansji – obraz, który zna się jeszcze przed przyjazdem. Kamienne, surowe mury klasztoru otoczone równymi rzędami lawendy tworzą widok niemal nierealny, jakby wyjęty z pocztówki lub snu o południu Francji.
Opactwo zostało założone w 1148 roku przez zakon cystersów i do dziś pozostaje miejscem życia monastycznego. I to czuć – mimo ogromnej popularności wśród turystów, panuje tu cisza, spokój i pewna surowa harmonia. Architektura jest prosta, niemal ascetyczna: kamień, światło i proporcje.
To właśnie mnisi od wieków uprawiają otaczające opactwo pola lawendy. Nie są one jedynie dekoracją – to część ich pracy i źródło utrzymania, dzięki czemu miejsce pozostaje autentyczne i żywe.
Najbardziej spektakularny moment przypada na okres kwitnienia lawendy – zazwyczaj od końca czerwca do połowy lipca, z kulminacją na początku i w połowie lipca. W tym czasie dolina wypełnia się intensywnym fioletem, a zapach lawendy unosi się w powietrzu.
Warto pamiętać, że pola nie są dostępne do spacerowania – należy je podziwiać z wyznaczonych miejsc, z szacunkiem dla pracy mnichów.
Zwiedzanie opactwa możliwe jest w określonych godzinach, indywidualnie, z urządzeniem HistoPad (jest dostępna wersja z j. polskim) lub z przewodnikiem lokalnym.
Na terenie opactwa prowadzone są rekolekcje. Prowadzony tu hostel przyjmuje osoby, które chcą dzielić z mnichami życie modlitewne. Pobyt może trwać maksymalnie 6 dni, obejmuje wspólne posiłki (spożywane w ciszy), zapoznanie się z życiem zakonu, udział w codziennych pracach.
Informacje praktyczne:
• Przeloty nad doliną Sénanque i opactwem przez drony są surowo zabronione
• Zwierzęta nie są dozwolone na terenie opactwa, z wyjątkiem psów przewodników.

• Wskazówki dojazdu: w Coustellet podążaj w kierunku Gordes, drogą D900; krótko po wjeździe do Gordes, po lewej stronie, jedź drogą D177, w kierunku Venasque; Opactwo Notre-Dame de Sénanque znajduje się 5 km dalej.
• Współrzędne GPS opactwa: 43.931533, 5.189041

Village des Bories
Niezwykła osada zbudowana z kamienia bez użycia zaprawy. Bez cmentarza czy kościoła ta osada jest typowa dla tymczasowych zabudowań, które w krajach śródziemnomorskich podwajały stałą wieś i były powiązane z sezonową pracą rolniczą. Charakterystyczne, kopułowe budowle służyły dawniej jako schronienia i magazyny dla rolników. To jeden z najlepiej zachowanych przykładów dawnej architektury regionu.
(1570 chemin du village des Bories, 84220 Gordes)

CIEKAWOSTKI:
• Gordes należy do prestiżowej listy „Les Plus Beaux Villages de France”.

• Miasteczko przyciągało wielu twórców i było planem filmowym. To tutaj powstały m. in. sceny do filmu „Dobry rok”. Restauracja Fanny Chenal, znana z tej produkcji, znajdowała się tuż przy zamku i do dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Gordes.

CZEGO WARTO SPRÓBOWAĆ:
• oliwy z oliwek z regionu Luberon
• wypić kawę na tarasie Le Cercle Républicain (place du château)
• miodu lawendowego Peyron; ten wyjątkowy miód kupisz w małym sklepiku Boutique Peyron
Targ odbywa się w Gordes we wtorki.

GDZIE SPAĆ:

Sprawdziliśmy i polecamy Mas de la Senancole

INFORMACJE PRAKTYCZNE:

• parkingi: duży, płatny na wjeździe - 16 D15; płątny bliżej centrum - 91 Rte de Murs; w sezonie na obu ciężko o miejsca, należy uzbroić się w cierpliwość; jest też maleńki parking przy zamku, można próbować - 26 Pl. du Château
• punkt widokowy na miasteczko znajduje się przy drodze dojazdowej prowadzącej od Coustellet
• toalety: rue de la Poste, w pobliżu ronda; w pobliżu parkingu pod numerem 137 Rte de Murs, na parkingu przy wjeździe do Gordes