Saint‑Paul de Vence

Saint-Paul-de-Vence to urokliwe średniowieczne miasteczko otoczone XVI-wiecznymi murami obronnymi. Jego obecna tożsamość wywodzi się z dwóch historii: dawnej twierdzy położonej na granicy Prowansji oraz prężnego ośrodka artystycznego, który rozkwitł tu w XX wieku.

Początki Saint-Paul-de-Vence sięgają skalistego płaskowyżu Puy, gdzie już w czasach antycznych znajdowało się oppidum – osada obronna, korzystająca z naturalnych walorów terenu. Z biegiem lat wokół kościoła Saint-Michel du Puy i pobliskiego zamku powstało skupisko domów, z którego wyrosło średniowieczne „castrum Sancti Pauli”.

W XIV wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem administracyjnym – hrabiowie Prowansji nadali mu liczne przywileje, czyniąc z Saint‑Paul stolicę bailliage’u (dawna jednostka administracyjno‑sądowa we Francji). Gdy w 1388 roku hrabstwo Nicei odłączyło się od Prowansji i przyłączyło do Sabaudii, granica przesunęła się ku rzece Var, a Saint‑Paul zyskało strategiczne znaczenie jako twierdza przygraniczna. W drugiej połowie XIV wieku wzniesiono mury obronne z wieżami, z których do dziś zachowały się brama de Vence i wieża l’Esperon.

W XVI wieku, podczas wojen włoskich, król Franciszek I odwiedził Saint‑Paul i zlecił budowę nowoczesnych bastionowych fortyfikacji zaprojektowanych przez Jeana de Saint‑Rémy. Cztery bastiony i masywne wały przemieniły miasto w wzorcową twierdzę.

W XVII wieku Saint‑Paul przeżywało rozkwit religijny dzięki biskupowi Antoine’owi  Godeau, członkowi Akademii Francuskiej. To on nadał kościołowi rangę kolegiaty i zainicjował jego barokowe upiększenie – powstały kaplice, retabula i bogato zdobione domy patrycjuszowskie. W tym samym czasie Sébastien le Prestre de Vauban dwukrotnie inspekcjonował miejskie mury, potwierdzając ich znaczenie militarne.

XIX wiek przyniósł spokój i piękno – wzgórza pokryły się winnicami, oliwkami i kwiatami. Na początku XX wieku Saint‑Paul odkryli malarze: Paul Signac, Raoul Dufy, Chaïm Soutine, a później Matisse i Picasso. Przyciągała ich światłość Prowansji i kamienne zaułki wsi, a spotykali się w gospodzie Paula Roux, dziś słynnej „Colombe d’Or”.

W XX wieku Saint‑Paul stało się miejscem spotkań poetów, aktorów i pisarzy. Jacques Prévert mieszkał tu kilkanaście lat, James Baldwin i Marc Chagall wybrali okoliczne wzgórza na swoje domy. Od lat  50. i 60. XX wieku miasto tętniło życiem artystycznym, przyciągając twórców kina i literatury. Dziś Saint‑Paul‑de‑Vence pozostaje symbolem prowansalskiej sztuki i kultury – z Fundacją Maeght i kaplicą Folona, które rozsławiają jego imię daleko poza granice Lazurowego Wybrzeża. spacer po Saint‑Paul to podróż przez historię, ale także przez żywy, pulsujący świat galerii i atelier.

Rue Grande w Saint-Paul de Vence z galeriami sztuki.

Saint‑Paul de Vence - najważniejsze zabytki i miejsca

Mury bastionowe (L’enceinte bastionnée)

Mury bastionowe Saint‑Paul‑de‑Vence powstały w XVI wieku, po wojnach włoskich, na rozkaz króla Franciszka I. Ich linia dokładnie odwzorowuje skalisty grzbiet, na którym leży wieś. Tworzą je naprzemiennie kurtyny i bastiony, a cały obwód ma niemal kilometr. Od czasu budowy niemal się nie zmieniły.

Projekt przygotował Jean Renaud de Saint-Rémy, komisarz artylerii i specjalista od fortyfikacji, wysyłany przez króla na misje do Marsylii, Antibes, Arles i Beaucaire. Mury Saint‑Paul są jednym z pierwszych przykładów francuskiej fortyfikacji bastionowej zaprojektowanej przez lokalnego inżyniera. Ich budowa całkowicie odmieniła wygląd wioski. Aby wznieść nowe umocnienia, trzeba było rozebrać kilkadziesiąt domów. Archiwa wspominają, że około 450 mieszkańców musiało opuścić Saint‑Paul i przenieść się na tereny La Colle i Roquefort, które później stały się osobnymi gminami.

W 1872 roku mury odkupiła gmina, a w 1945 roku uznano je za Zabytek Historyczny. Dziś stanowią jeden z najważniejszych elementów dziedzictwa Saint‑Paul‑de‑Vence, ilustrują ewolucję technik obronnych między średniowieczem a epoką nowożytną.

Wieża z machikułami (La tour à mâchicoulis)

To jeden z nielicznych zachowanych fragmentów średniowiecznych murów Saint‑Paul‑de‑Vence. Wieża, zwana także „bramą Vence”, była ważnym elementem dawnej obrony miasta. Brama była wyposażona w kilka elementów obronnych: u góry zachowały się machikuły, po północnej stronie strzelnica dla kuszników, a przy wejściu prowadnica dawnej kraty, której mechanizm podnoszenia wciąż jest widoczny. Górna część wykonana z cegły powstała prawdopodobnie w czasach Vaubana.

(Rempart Ouest)

Place de Gaulle

znany jako „Place du Jeu de Boules”, to żywe serce Saint‑Paul‑de‑Vence — brama do wioski i codzienna scena prowansalskiej gry w pétanque. Mieszkańcy spotykają się tu o każdej porze dnia, w cieniu wysokich platanów, tworząc atmosferę, która od pokoleń definiuje lokalny rytm. Latem plac wypełniają turnieje, a Cercle d’Union Saint‑Pauloise — założony tuż po wojnie — gromadzi graczy wszystkich generacji. To miejsce ma swoją legendę: grywały tu takie nazwiska jak Lino Ventura, Yves Montand czy Roland Magdane, a rzeźbiarz César stworzył słynną „Fanny” dla Café de la Place. Dla Saint‑Paul to nie tylko plac — to mit, tradycja i żywa historia, która wciąż przyciąga mieszkańców i gości.

Wieża Esperon (La tour de l’Esperon)

Ta prosta, kwadratowa wieża, stojąca nieco w głębi renesansowego muru, jest pozostałością dawnej zabudowy obronnej miasta. Ma trzy kondygnacje pod obecnym zwieńczeniem i przez pewien czas służyła jako magazyn prochu. Górna część, z dekoracyjnym wykończeniem pod dachem, to prawdopodobnie dodatek z początku XX wieku, który nadał wieży dzisiejszy wygląd.

(Rue de la Prison)

Kościół Kolegiacki (L’église Collégiale)

Kościół, dedykowany nawróceniu św. Pawła, wzniesiono na najwyższym punkcie średniowiecznego castrum. Budowany od XIV do XVIII wieku, łączy w sobie różne epoki i style. Najstarszymi elementami są romański chór oraz cztery masywne filary i arkady nawy, które zachowały klimat pierwotnej świątyni.

Na początku XVI wieku dobudowano boczne nawy, aby powiększyć zbyt mały już kościół. W XVII wieku świątynia przeżywała swój złoty okres: w 1666 roku biskup Antoine Godeau podniósł ją do rangi kolegiaty. Liczba księży wzrosła z 3 do 12. Wtedy też pojawiły się nowe elementy wyposażenia, w tym ławy dla duchownych i kazalnica z 1668 roku.

Najcenniejszym miejscem jest kaplica św. Klemensa (Chapelle Saint‑Clément), zbudowana na początku lat 80. XVII wieku przez rodzinę Bernardi. Jej bogaty wystrój — stuki, freski i relikwie z rzymskich katakumb — stanowi wyjątkowy przykład sztuki baroku i ducha kontrreformacji.
W 1710 roku oculus na fasadzie został zamieniony na okno, a w 1740 roku podniesiono centralną nawę. Obecna dzwonnica, wzniesiona w 1740 roku obok południowego obejścia, została częściowo sfinansowana przez Flodoarda Moreta de Bourchenu, ustępującego biskupa Vence, o czym świadczy tablica pamiątkowa.
Kościół, który w 1921 roku został wpisany na listę zabytków, pokazuje architektoniczną i religijną historię prowansalskiej wioski – od jej średniowiecznych początków po barokowe dekoracje.

(Place de l’Église, 06570 Saint‑Paul‑de‑Vence)

Plac Wielkiej Fontanny (Place de la Grande Fontaine)

Monumentalna fontanna na Place de la Grande Fontaine ma elementy pochodzące z różnych okresów. Jej kamienna misa datowana jest na 1615 rok, natomiast trzon fontanny pochodzi z 1850 roku. Ma typowy dla Prowansji wygląd: cztery wylewy, z których woda spływa do okrągłej, kamiennej misy. Jej położenie w samym centrum wsi sprawiło, że przez stulecia była miejscem spotkań mieszkańców. To tutaj przychodzono po wodę, poiło się zwierzęta, a obok pralni kobiety prały tkaniny.

Fontanna była wielokrotnie przedstawiana przez malarzy i fotografów, co podkreśla jej znaczenie kulturowe i estetyczne.

W 1932 roku fontannę wpisano na listę zabytków historycznych. Plac, na którym została zbudowana, położony tuż przy Porte Royale i ruchliwej rue Grande, sprawia, że jest jednym z najważniejszych miejsc na trasie spaceru po Saint‑Paul‑de‑Vence. Za fontanną znajduje się sklepiony lavoir — dawna pralnia publiczna.

Sam plac został przebudowany w XVII wieku, a później ponownie w XIX wieku. Odbywał się tu cotygodniowy targ, który w XVII wieku zyskał na znaczeniu – do sobotniego targu dołączono targ w środę, a w dzień św. Łukasza organizowano doroczną giełdę warzyw, przyciągającą mieszkańców i handlarzy z okolic.

(Place de la Grande Fontaine)

Kaplica Pokutników Białych (Chapelle des Pénitents Blancs)

Ta XVII‑wieczna kaplica przez blisko trzy stulecia była siedzibą miejscowego Bractwa Pokutników Białych, której działalność w Saint‑Paul‑de‑Vence potwierdzono już w 1581 roku. Bractwo niosło pomoc najuboższym: opiekowało się chorymi, rozdawało odzież, żywność i zboże poszkodowanym rolnikom, a także przyjmowało zagubionych podróżnych i pielgrzymów. To bractwo istniało w Saint-Paul aż do początku lat 20. XX wieku.

Po restauracji na początku XXI wieku wnętrze otrzymało niezwykły wystrój autorstwa belgijskiego artysty Jean‑Michela Folona, inspirowany gestem otwartych dłoni Pokutników – symbolem gotowości do niesienia pomocy. Delikatne barwy witraży, czyste linie ołtarza i mozaika kontrastują z surową kamienną fasadą, zwieńczoną charakterystyczną trójkątną dzwonnicą.

Kaplica Pokutników Białych jest często nazywana Kaplicą Folona (Chapelle Folon), bo jej współczesny wystrój stanowi jedno z ostatnich dzieł artysty. Jean‑Michel Folon był silnie związany z Saint‑Paul‑de‑Vence, utrzymując relację z miasteczkiem przez ponad trzy dekady.

Wstęp płatny. Godziny otwarcia: 15 IV – 14 X: codziennie 10:00–12:30 i 14:00–18:00; 15 X – 14 IV: codziennie oprócz wtorków 10:00–12:30 i 14:00–17:00; Kaplica pozostaje zamknięta: 15–30 XI, 25 XII, 1 I.

(Place de l’Église, Saint‑Paul‑de‑Vence)

Le Pontis — średniowieczny łącznik nad Rue Grande

Ten niewielki łuk z oknem z XV wieku, znany jako Le Pontail, jest jednym z najstarszych śladów późnośredniowiecznej zabudowy Saint‑Paul‑de‑Vence. Stanowi przykład architektury cywilnej charakterystycznej dla przejścia między średniowieczem a renesansem.

Znajduje się w samym sercu dawnej wioski, w typowym dla Prowansji układzie wąskich ulic i kamiennych przejść. W XV wieku takie struktury mogły pełnić funkcję punktów przejścia, kontroli lub symbolicznych bram w obrębie zabudowy miejskiej.

(Rue Grande)

Cmentarz (Le cimetière)

Cmentarz zajmuje plateau du Puy, czyli najstarszy rdzeń osady, gdzie między rokiem 1000 a XII wiekiem zaczęła formować się pierwsza zabudowa. W średniowieczu stała tu pierwsza parafialna świątynia – kościół Saint‑Michel, poświadczony od połowy XIV wieku, będący jednocześnie miejscem zgromadzeń wspólnoty i podejmowania najważniejszych decyzji, o czym świadczy dokument z 1356 roku. Obecna kaplica na terenie cmentarza pochodzi prawdopodobnie z XVI wieku.

Wśród pochowanych tu osób szczególne miejsce zajmuje Marc Chagall, który mieszkał w Saint‑Paul w latach 1966–1985 i przez niemal dwie dekady malował pejzaże miasteczka pełne unoszących się postaci, zwierząt i kwiatów. Na drugim tarasie spoczywają również Aimé i Marguerite Maeght wraz z synem Bernardem.

(na końcu Rue Grande, za Porte de Nice)

Trasa GPK'55 (Parcours GPK'55)

Trasa GPK’55, otwarta 9 maja 2025 roku przez księcia Alberta II, prowadzi przez najważniejsze miejsca, które Grace Kelly odwiedziła podczas wizyty w Saint‑Paul‑de‑Vence 8 maja 1955 roku. Wówczas, świeżo po zdobyciu Oscara za „Dziewczynę z prowincji”, przechadzała się po brukowanych uliczkach starej wioski, podziwiała lokalne rzemiosło i chłonęła atmosferę tego miejsca. Podczas inauguracji trasy książę Albert II odbył długi spacer po ulicach wsi, podążając śladami swojej matki w towarzystwie burmistrza Jean-Pierre’a Camilli. Saint-Paul-de-Vence znajduje się na prestiżowej liście Miejsc Historycznych Grimaldi, co podkreśla bliskie powiązania między miastem a księstwem.

Na trasie m. in.:

wejście do wioski, gdzie rozpoczęła swoją wizytę
Rue Grande, którą przechodziła z Jean‑Pierrem Aumontem
La Poterie de Saint‑Paul na Place de la Mairie, gdzie oglądali ceramikę
Place de la Grande Fontaine, gdzie zatrzymali się z fotografem
Place du Général de Gaulle, gdzie grali w pétanque

Grób Marca Chagalla w Saint-Paul de Vence z kamykami

Fondation Maeght

Założona przez Aimé i Marguerite Maeght, wizjonerskich marszandów i wydawców zaprzyjaźnionych z największymi twórcami XX wieku, fundacja powstała z ich pragnienia stworzenia miejsca, w którym sztuka współczesna mogłaby być prezentowana w idealnych warunkach przestrzennych i świetlnych. W realizacji projektu wsparli ich przyjaciele — Georges Braque, Joan Miró i Alberto Giacometti, którzy współtworzyli koncepcję przestrzeni i ogrodów rzeźb. Instytucję otwarto w 1964 roku, w obecności André Malraux, ministra kultury i bliskiego przyjaciela Maeghtów.

Architekt Josep Lluís Sert zaprojektował budynek jako dialog między sztuką, światłem i naturą: z dziedzińcami otwartymi na sosnowy las, rzeźbiarskim wejściem, słynnym dziedzińcem Giacomettiego, kapliczną dzwonnicą i pracownią Miró. To nie muzeum, lecz żywy organizm — miejsce spotkań, pracy twórczej i wymiany idei.

Kolekcja należy do najważniejszych w Europie: obejmuje dzieła Braque’a, Chagalla, Calder’a, Légera, Miró, Kandinsky’ego, Hepworth, a także szeroki wybór sztuki powojennej i współczesnej. Od początku fundacja organizowała wystawy, koncerty, spektakle i wydarzenia, wyprzedzając koncepcję nowoczesnego centrum kultury.

Położona na wzgórzu Chemin des Gardettes, wśród sosen i kamiennych tarasów, stanowi jedno z najbardziej wyjątkowych miejsc sztuki na Lazurowym Wybrzeżu — przestrzeń, w której architektura, natura i twórczość splatają się w jedną opowieść.

Wstęp płatny. Godziny otwarcia: codziennie 10:00–18:00, w lipcu i sierpniu 10:00–19:00. Parking: bezpłatny, tuż przy wejściu.

(623 Chemin des Gardettes, z centrum Saint‑Paul‑de‑Vence: pieszo: ok. 15–20 min, samochodem: ok. 5 min)

W POBLIŻU SAINT-PAUL DE VENCE

Vence (6 km) - historyczne miasteczko z katedrą i słynną Kaplicą Rosaryjną Matisse’a — spokojne, pełne światła, idealne na krótki spacer po kamiennych uliczkach.

Tourrettes‑sur‑Loup (7 km) - „miasto fiołków” — średniowieczne, kamienne, zawieszone nad doliną Loup; zachwyca panoramami, pracowniami rzemieślników i miękkim prowansalskim rytmem.

Biot (14 km) - miasteczko szkła artystycznego, znane z warsztatów szkła bąbelkowego i klimatycznych zaułków; świetne na połączenie spaceru z wizytą w atelier.

Antibes (18 km) - portowe miasto z piękną starówką, nadmorskimi murami i Musée Picasso; idealne na połączenie sztuki, plaż i spaceru po Cap d’Antibes.
Nicea (20 km) - kulturalne serce Lazurowego Wybrzeża, Promenade des Anglais, muzea Chagalla i Matisse’a, włoski Vieux Nice i szeroka paleta restauracji.

WYDARZENIA CYKLICZNE:

• Boucle Historique de Saint-Paul de Vence; Historyczna Pętla Saint‑Paul de Vence, odbywająca się w październiku co dwa lata od 2018 roku, to nowe wydarzenie w kalendarzu miasteczka pod patronatem Yannicka Dalmasa, czterokrotnego zwycięzcy 24h Le Mans; gromadzi miłośników klasycznych i sportowych aut na rajd turystyczny, odkrywający najpiękniejsze drogi Lazurowego Wybrzeża, zakończony wspólnym lunchem i popołudniową wystawą pojazdów w sercu wioski

• Festiwal Zbiorów Winogron i Kasztanow; w niedzielę w połowie października; spotkanie winiarzy oraz wielu lokalnych producentów i rzemieślników; degustacje, duży targ

• Targ Trufli; w niedzielę przed Bożym Narodzeniem; Słynny Marché de la Truffe na Place de Gaulle to jednodniowe święto lokalnych trufli, podczas którego producenci z Alpes‑Maritimes prezentują swoje zbiory i regionalne przysmaki. Przez cały dzień można uczestniczyć w degustacjach, pokazach psów truflowych oraz spotkaniach z osobami zbierającymi trufle; restauracje proponują tego dnia specjalne truflowe menu

CZEGO WARTO SPRÓBOWAĆ:

• lokalnych dań w Restaurant Le Tilleul przy Pl. du Tilleul, w ciepłe dni koniecznie na tarasie zacienionym stuletnią lipą; menu zmienia się wraz z porami roku; w sezonie warto zrobić wcześniej rezerwację

• lodów w Le glacier de la fontaine, przy 41 Rue Grande,

Petit marché local odbywa się na Place de Gaulle w każdą środę i piątek, od 9:00 do 14:00, przez cały rok

WARTO WIEDZIEĆ:

• Saint‑Paul jest 15 minut od morza, godzinę od gór i 25 minut od lotniska, co czyni je idealnym punktem wypadowym na Lazurowym Wybrzeżu

CIEKAWOSTKI:

• Oficjalne biuro turystyczne podaje, że ulice wybrukowano otoczakami na początku lat 50. XX wieku z inicjatywy burmistrza Mariusza Isserta. Według lokalnej anegdoty burmistrz wraz z mieszkańcami zbierał kamienie na plażach Cagnes-sur-Mer i Villeneuve-Loubet

• Saint‑Paul‑de‑Vence jest jednym z najstarszych średniowiecznych „villages perchés” na Lazurowym Wybrzeżu.

INFORMACJE PRAKTYCZNE:
• miejsce na parkingu Indigo Saint Paul (Chem. de Sainte-Claire) w sezonie warto zarezerwować wcześniej; wąski wjazd, maksymalna wysokość auta 1,90 m; na parkingu dostępna stacja ładowania pojazdów elektrycznych
• dostępne są również płatne miejsca parkingowe przy Route des Serres i Chemin des Gardettes
• toalety publiczne znajdują się: przy parkingu głównym, przy przystanku autobusowym, na Rue de l'Etoile (za Place de la Grande Fontaine)
• większość sklepów, galerii, warsztatów i rzemieślników w Saint-Paul de Vence jest otwarta codziennie przez cały rok, także w niedziele i święta państwowe.

ZANIM WYJEDZIESZ:

• usiądź pod winoroślą przy jednym z kamiennych stołów La Colombe d’Or i przeczytaj kilka zdań Montanda i Signoret — pozwól, by ich głosy wróciły na moment w miękkim świetle ogrodu, zanim ruszysz dalej.

• zatrzymaj się na chwilę przy placu przed Café de la Place i popatrz, jak mieszkańcy grają w boule — swobodnie, z humorem, tak jak robili to tu od pokoleń.

Do poczytania przy kawie w Saint-Paul de Vence

Yves Montand i Simone Signoret w La Colombe d’Or

La Colombe d’Or w Saint‑Paul‑de‑Vence była jednym z ich miejsc na ziemi — schronieniem przed Paryżem, planami filmowymi i życiem, które często bywało zbyt głośne. Montand i Signoret przyjeżdżali tu regularnie od lat 50., najpierw jako goście, później jako przyjaciele rodziny Roux, która prowadziła tę niezwykłą auberge.

To miejsce było dla nich przedłużeniem domu — bez czerwonych dywanów, bez paparazzich, z atmosferą, która pozwalała oddychać.

Montand uwielbiał tę mieszankę prostoty i sztuki: ściany pełne obrazów zostawionych przez przyjaciół‑malarzy, basen z mozaiką Légera, taras, na którym rozmowy przeciągały się do nocy. Signoret pisała później, że Colombe d’Or była jednym z niewielu miejsc, gdzie czuła się naprawdę anonimowa, choć wszyscy wiedzieli, kim jest.

Ich obecność stała się częścią lokalnej pamięci: wspominano ich jako parę elegancką, ale bezpretensjonalną, wierną temu miejscu przez dekady. Dla Montanda Saint‑Paul‑de‑Vence było niemal drugim domem. Dla Signoret — azylem, w którym mogła zniknąć na chwilę z wielkiego świata.
Warto zatrzymać się tu na chwilę: usiąść pod winoroślą przy jednym z kamiennych stołów La Colombe d’Or i pozwolić, by miejsce samo opowiedziało swoją historię — w miękkim świetle, wśród szmeru rozmów, z echem dawnych wieczorów Montanda i Signoret unoszącym się gdzieś między liśćmi.

Marc Chagall w Saint‑Paul‑de‑Vence

Marc Chagall (1887–1985), urodzony w Vitebsku i przez całe życie wierny swojej poetyckiej, symbolicznej wizji sztuki, spędził ostatnie dziewiętnaście lat życia w Saint‑Paul‑de‑Vence. Po latach pracy w Rosji, Paryżu, Nowym Jorku i na Lazurowym Wybrzeżu, w 1966 roku wybrał to miasteczko jako miejsce, w którym mógł tworzyć w ciszy i świetle, bez presji wielkich metropolii.

Zamieszkał na wzgórzu La Colline, w domu otoczonym śródziemnomorską roślinnością. To właśnie tu, wśród łagodnych kolorów Côte d’Azur, powstawały jego późne obrazy, pełne unoszących się postaci, muzyki, kwiatów i wspomnień z dzieciństwa. Chagall mówił, że światło południa pozwala mu widzieć więcej — i rzeczywiście, jego prace z tego okresu są bardziej świetliste, spokojniejsze, nasycone kolorem.

W Saint‑Paul‑de‑Vence Chagall był obecny, ale nienachalny. Spacerował po Rue Grande, zatrzymywał się na rozmowy, bywał w miejscach, które kochał — w tym w La Colombe d’Or, gdzie spotykał przyjaciół i artystów. Jego więź z miasteczkiem była naturalna: nie szukał tu rozgłosu, lecz codziennego rytmu, który pozwalał mu pracować.

Był blisko rodziny Maeghtów i aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym regionu, także w kontekście Fondation Maeght, która stała się jednym z najważniejszych centrów sztuki współczesnej na południu Francji.

Chagall pozostał w Saint‑Paul‑de‑Vence do końca życia. Zmarł tu w 1985 roku i spoczywa na lokalnym cmentarzu — w miejscu prostym, cichym, otoczonym roślinami, które idealnie współbrzmi z jego sztuką i sposobem życia.

Dziś Saint‑Paul‑de‑Vence wciąż nosi jego obecność: w świetle, w krajobrazie, w pamięci mieszkańców i w miejscach, które inspirowały go przez niemal dwie dekady.

Mozaika z kamieni przedstawiająca Saint-Paul de Vence.